Targi miejskie w Polsce — przegląd i charakterystyka

Formy organizacji targów

W Polsce funkcjonuje kilka odrębnych modeli organizacji handlu targowego. Targowiska stałe, działające przez cały rok w wyznaczonych dniach tygodnia, stanowią najbardziej powszechną formę. W miastach powyżej 20 tysięcy mieszkańców tego rodzaju miejsca handlu spotyka się najczęściej przy dawnych placach targowych lub w pobliżu głównych węzłów komunikacyjnych.

Odrębną kategorię stanowią targi sezonowe — jarmarki organizowane w związku z lokalnymi świętami, dożynkami lub porami zbiorów. Tego rodzaju imprezy handlowe pełnią zarówno funkcję ekonomiczną, jak i kulturalną, gromadząc wystawców z okolicznych gmin.

Różnice regionalne

Charakter targów miejskich różni się w zależności od regionu. W Polsce wschodniej i południowo-wschodniej dominują targowiska z szeroką ofertą produktów żywnościowych — warzyw, owoców, nabiału i mięsa — często z udziałem sprzedawców z bezpośrednią produkcją. W zachodnich częściach kraju, szczególnie na Dolnym Śląsku i Wielkopolsce, targi mają częściej charakter mieszany, łącząc sprzedaż spożywczą z artykułami przemysłowymi.

Miasta na pograniczu dawnych zaborów zachowują pewne odrębności w infrastrukturze targowej — w niektórych przypadkach hale targowe z okresu XIX i wczesnego XX wieku nadal wyznaczają lokalizację dzisiejszych targowisk.

Infrastruktura targowisk

Standard infrastruktury targowisk w Polsce jest zróżnicowany. Część obiektów wyposażona jest w zadaszenia, utwardzone nawierzchnie, instalacje elektryczne i wodne oraz sanitariaty. Wiele targowisk, zwłaszcza w mniejszych miejscowościach, funkcjonuje bez zadaszenia, na nieutwardzonych placach.

Targowiska przy ulicy Polnej w Pleszewie i podobne obiekty w miastach wielkopolskich pokazują, że nawet skromna infrastruktura może być wystarczającą podstawą dla sprawnie działającego handlu lokalnego.

W ostatnich dwóch dekadach część miast przeprowadziła modernizację targowisk — wymianę nawierzchni, budowę zadaszeń, instalację monitoringu i systemów zarządzania płatnościami za miejsca handlowe. Tego rodzaju inwestycje finansowane były ze środków własnych gmin, a niekiedy z dofinansowania z funduszy europejskich przeznaczonych na rewitalizację obszarów miejskich.

Asortyment i wystawcy

Strukturę wystawców na targowiskach miejskich można podzielić na kilka grup. Rolnicy indywidualni sprzedający własne plony stanowią tradycyjną podstawę, choć ich udział zmniejszył się w ciągu ostatnich dekad. Obok nich działają handlarze z towarami zakupionymi hurtowo, zarówno spożywczymi, jak i przemysłowymi. W wielu miastach obecni są też sprzedawcy importowanych towarów — odzieży, artykułów gospodarstwa domowego i elektroniki.

Wyraźną tendencją obserwowaną od początku lat 2010. jest wzrost zainteresowania tzw. sprzedażą bezpośrednią przez producentów żywności ekologicznej i produktów regionalnych. Na niektórych targowiskach wyznaczono oddzielne strefy dla tego rodzaju sprzedaży.

Regulacje prawne i organizacyjne

Prowadzenie targowisk należy do zadań własnych gmin. Podstawą prawną są przepisy ustawy o samorządzie gminnym oraz uchwały rad miast określające regulaminy targowisk, stawki opłat targowych i zasady korzystania z miejsc handlowych. Pobór opłat targowych jest tradycyjnie dochodem własnym gminy.

Wystawcy prowadzący sprzedaż na targowiskach podlegają przepisom prawa handlowego i sanitarnego. Sprzedaż produktów spożywczych wymaga spełnienia wymagań Inspekcji Sanitarnej, a w przypadku produktów pochodzenia zwierzęcego — Inspekcji Weterynaryjnej. Obowiązki ewidencyjne zależą od statusu prawnego sprzedawcy.

Perspektywy i zmiany

Sytuacja targowisk miejskich w Polsce jest niejednorodna. W niektórych miastach liczba wystawców i obroty systematycznie spadają, co wiązane jest z rozwojem supermarketów i handlu internetowego. W innych miejscowościach — zwłaszcza tam, gdzie targowiska stały się miejscem sprzedaży produktów regionalnych lub żywności z certyfikatem ekologicznym — obserwuje się stabilne zainteresowanie kupujących.

Część gmin podejmuje działania mające na celu zmianę profilu targowisk — przekształcenie ich w miejsca sprzedaży lokalnej żywności i wyrobów rzemieślniczych, z ograniczeniem udziału towarów przemysłowych. Tego rodzaju zmiany wymagają jednak dostosowania infrastruktury i polityki wynajmu stanowisk.

Źródła: Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz.U. 1990 nr 16 poz. 95 z późn. zm.); Główny Urząd Statystyczny — stat.gov.pl; Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi — minrol.gov.pl.