Produkty regionalne na lokalnych rynkach — dystrybucja i certyfikacja

System certyfikacji produktów regionalnych

W Polsce i całej Unii Europejskiej obowiązuje system oznaczeń geograficznych i oznaczeń tradycyjnych dla produktów rolnych i środków spożywczych. Podstawą prawną są rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady, a prowadzeniem rejestrów zajmuje się Komisja Europejska. W Polsce nadzór nad procesem rejestracji sprawuje Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi.

Na Liście Produktów Tradycyjnych prowadzonej przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi zarejestrowanych jest kilkaset wyrobów z różnych regionów Polski. Lista ta, choć nie daje takich uprawnień handlowych jak oznaczenia unijne, służy dokumentowaniu tradycji wytwórczych i może stanowić element promocji na targach i targowiskach.

Dystrybucja przez targi lokalne

Targi i bazary stanowią dla producentów wyrobów regionalnych jeden z dostępnych kanałów sprzedaży. Sprzedaż bezpośrednia na targowisku pozwala uniknąć kosztów związanych z pośrednictwem hurtowym i sieciami detalicznymi, a jednocześnie umożliwia bezpośredni kontakt z kupującymi.

Warunki sprzedaży na targowiskach regulują przepisy sanitarne, które różnią się w zależności od rodzaju produktu. Sprzedaż produktów nieprzetworzonych, takich jak warzywa i owoce, podlega innym wymaganiom niż sprzedaż przetworów mlecznych, mięsa czy wyrobów garmażeryjnych. Producenci zamierzający sprzedawać żywność na targowiskach powinni zapoznać się z obowiązującymi przepisami i uzyskać ewentualne zgody właściwych inspekcji.

Wybrane produkty regionalne

Stary Rynek w Poznaniu — historyczne centrum handlu Wielkopolski. Źródło: Wikimedia Commons, licencja CC.

Polska lista produktów z oznaczeniami unijnymi obejmuje m.in. wyroby z Podkarpacia, Małopolski, Mazowsza i Śląska. Oscypek — owczy ser wyrabiany w Tatrach i na Podhalu — jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych polskich produktów z certyfikatem ChNP. Jego sprzedaż jest możliwa wyłącznie przez uprawnionych wytwórców, a produkt może być oznaczany logo unijnym.

Kiełbasa lisiecka (ChOG) pochodzi z okolic Liszek i Czernichowa pod Krakowem. Produkt wytwarzany jest według tradycyjnej receptury, a jego rejestracja w systemie unijnym nastąpiła w 2010 roku. Na krakowskich targowiskach i w okolicznych bazarach jest regularnie dostępna jako lokalny wyrób.

Wielkopolskie rogale marcińskie (ChOG) — wypiekane z półfrancuskiego ciasta z białym makiem — stanowią przykład produktu związanego ze ściśle określonym regionem i tradycją kulinarną. Ich sprzedaż na targowiskach i w sklepach podlega kontroli Stowarzyszenia Producentów Rogali Marcińskich, które pilnuje zgodności z wymogami rejestracyjnymi.

Rola małych producentów

Znacząca część oferty produktów regionalnych na polskich targowiskach pochodzi od małych producentów — rodzinnych gospodarstw rolnych, małych przetwórni i rzemieślniczych wytwórni. Skala ich działalności zazwyczaj nie pozwala na wejście do sieci handlowych, a targi stanowią podstawowy lub jedyny kanał dotarcia do kupujących spoza kręgu znajomych i sąsiadów.

Stary Rynek w Poznaniu od wieków był miejscem wymiany handlowej dla Wielkopolski — dziś okoliczne targowiska i bazary przy głównym placu nadal skupiają dostawców z regionu, łącząc tradycję z bieżącą ofertą.

Formalna rejestracja działalności, spełnienie wymagań sanitarnych i ewentualne uzyskanie oznaczeń jakościowych wiąże się z kosztami i obciążeniami administracyjnymi, które część małych producentów uznaje za barierę. Część z nich korzysta z uproszczonych form sprzedaży dozwolonych dla rolników sprzedających własne produkty — tzw. rolniczo handlu detalicznego, uregulowanego odrębną ustawą.

Tendencje i obserwacje

Od kilku lat w polskich miastach obserwuje się wzrost liczby targów wyspecjalizowanych w sprzedaży żywności lokalnej i ekologicznej. Organizowane są w weekendy, często w formule regularnych bazarów w centrach miast lub przy parkach. Różnią się od tradycyjnych targowisk selekcją wystawców — zazwyczaj tylko producenci lub wytwórcy rzemieślniczy, bez handlarzy hurtowych.

Tego rodzaju inicjatywy pokazują, że segment rynku ukierunkowany na produkty regionalne i lokalne funkcjonuje równolegle z tradycyjnym handlem targowym, odpowiadając na inne potrzeby kupujących i inną grupę docelową.

Źródła: Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi — lista produktów tradycyjnych; Komisja Europejska — baza DOOR; Ustawa z dnia 16 listopada 2016 r. o zmianie niektórych ustaw w celu ułatwienia sprzedaży żywności przez rolników.